ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ

Ἡ Εὐχαριστία δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα μυστήριο μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀλλὰ τὸ καθολικὸ μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸ ποὺ καθορίζει, ὄχι ἁπλῶς κάποια ὄψη ἢ ποιότητα ἢ πτυχή της ἀλλὰ τὴν ἴδια τὴν ὕπαρξη καὶ τὸ εἶναι της, τὴ φαινομενολογία ἀλλὰ καὶ τὴν ὀντολογία της.

Στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ ’60, ὅταν ὁ Ἰωάννης Ζηζιούλας εἶχε ὑποβάλλει στὸ πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν τὴ διδακτορική του διατριβὴ μὲ τίτλο «Ἡ ἑνότης τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῇ Θείᾳ Εὐχαριστίᾳ καὶ τῷ Ἐπισκόπῳ κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους αἰώνας», δέχθηκε σφοδρότατη κριτικὴ ἀπὸ τὴν παλαιὰ ἀκαδημαϊκὴ ἀντίληψη, ἐπειδὴ ἀκριβῶς συνέδεε καὶ ἀλληλοπεριχωροῦσε τὸ εὐχαριστιακὸ γεγονὸς μὲ τὴν πραγματικότητα τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ μελέτη αὐτὴ ἀποτέλεσε οὐσιαστικὰ τὴν πρώτη ἔρευνα καὶ πρόταση εὐχαριστιακῆς ἐκκλησιολογίας στὴ σύγχρονη νεοελληνικὴ θεολογικὴ σκέψη.

Ἡ μετέπειτα σταδιοδρομία του στὸ τμῆμα «Πίστις καὶ Τάξις» τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν, στὰ πανεπιστήμια τοῦ Ἐδιμβούργου, τῆς Γλασκώβης, τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ Λονδίνου, καθὼς κα ἡ ἀδιάκοπη καὶ ἐνεργὸς συμμετοχή του στοὺς θεολογικοὺς διαλόγους ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, συνέβαλε στὴ διεύρυνση τῆς ἐκκλησιολογίας καὶ στὴν ὀργανικὴ σύνδεσή της μὲ τὶς ἄλλες περιοχὲς τῆς δογματικῆς θεολογίας, καθὼς καὶ στὴ θεώρηση τῆς δομῆς καὶ τῶν λειτουργημάτων τῆς Ἐκκλησίας ὑπὸ τὸ πρίσμα καὶ τὴν ἐμπειρία τῆς εὐχαριστιακῆς κοινότητας.

Μὲ ὅλο τὸ θεολογικό του ἔργο ὁ Μητροπολίτης Περγάμου Ἰωάννης Ζηζιούλας, εἶναι ὄχι μόνο ὁ κύριος ἐκπρόσωπος καὶ εἰσηγητὴς τῆς εὐχαριστιακῆς ἐκκλησιολογίας στὴ νεοελληνικὴ θεολογικὴ σκέψη, ἀλλὰ καὶ ὁ πλέον συνεπὴς καὶ δημιουργικὸς θεολόγος τῆς γενιᾶς τοῦ ’60 μὲ οἰκουμενικὴ θεολογικὴ ἀκτινοβολία καὶ παγκόσμια ἐπίδραση.

Ἡ οἰκουμενικὴ αὐτὴ ἀκτινοβολία καὶ ἡ διεθνὴς ἀκαδημαϊκὴ ἀναγνώριση τοῦ ἔργου του ἀντανακλᾶται σὲ ἕναν μεγάλο ἀριθμὸ διδακτορικῶν διατριβῶν καὶ μεταπτυχιακῶν ἐργασιῶν, καθὼς καὶ στὴν πλήθουσα βιβλιογραφία ποὺ ἔχει ἀναπτυχθεῖ μὲ βάση τὸ θεολογικὸ ἔργο του,ὅπως θὰ διαπιστώσει ὁ ἀναγνώστης αὐτοῦ τοῦ τόμου, στὸν ὁποῖο δημοσιεύεται καὶ ἕνας σχεδὸν πλήρης κατάλογος ἐργογραφίας καὶ βιβλιογραφίας.

Ὁ Μητροπολίτης Περγάμου Ἰωάννης Ζηζιούλας μὲ τὴ γόνιμη συμβολή του ἀνέδειξε τὰ οὐσιώδη ζητήματα τῆς θεολογικῆς συζήτησης καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς, διανοίγοντας ταυτόχρονα τὴ σύγχρονη ὀρθόδοξη θεολογία σὲ μία ἐνδιαφέρουσα συνάντηση μὲ τὸν νεωτερικὸ πολιτισμό, πέρα ἀπὸ ὁμολογιακὲς ἐσωστρέφειες καὶ ἀμυντικὲς ἀγκυλώσεις.

Μὲ τὴν πρωτότυπη θεολογικὴ προσέγγισή του ἑρμηνεύει ὑπαρξιακὰ τὰ δόγματα τῆς Ἐκκλησίας καὶ φέρει σὲ οὐσιαστικὸ διάλογο τὴν ἐκκλησιαστικὴ ἐμπειρία καὶ παράδοση μὲ τὶς ἀνάγκες τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου.

Συνδέοντας τὴν ἐκκλησιολογία μὲ τὸ περὶ Ἁγίας Τριάδος δόγμα, ἐργάσθηκε γιὰ τὴν ὀρθὴ σύνθεση μεταξὺ χριστολογίας καὶ πνευματολογίας στὴν ἐκκλησιολογία.

Τὸ ἴδιο ἔκανε καὶ γιὰ ἄλλους τομεῖς τῆς δογματικῆς, ὅπως ἡ ἀνθρωπολογία μὲ τὴν ἀνάδειξη τῆς θεολογικῆς καὶ ὑπαρξιακῆς σημασίας τοῦ προσώπου, ἡ κοσμολογία ἢ ὀρθότερα ἡ κτισιολογία μὲ τὴν εὐχαριστιακὴ θεώρηση τοῦ κόσμου καὶ τῆς ζωῆς, ἡ ἐσχατολογία μὲ τὴν εὐχαριστιακὴ θεώρηση τῆς Ἐκκλησίας ὡς εἰκόνας καὶ πρόγευσης τῶν ἐσχάτων.

Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, ἡ ἐκκλησιολογία ὄχι μόνο ἀπελευθερώνεται ἀπὸ τὸν σχολαστικισμό, ἀλλὰ σημασιοδοτεῖ καίρια τόσο τὴ θεολογία ὅσο καὶ τὰ ὑπαρξιακὰ προβλήματα τοῦ ἀνθρώπου.

Στὸ ἔργο του, ἡ ὅλη δομὴ καὶ τὰ λειτουργήματα τῆς Ἐκκλησίας προσεγγίζονται ὑπὸ τὸ πρίσμα καὶ τὴν ἐμπειρία τῆς εὐχαριστιακῆς κοινότητας.

Ἡ θεία Εὐχαριστία ὡς τὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ συνιστᾶ τὴ βάση ὄχι μόνο τῆς καθολικότητας κάθε τοπικῆς ἐκκλησίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑνότητας τῶν τοπικῶν ἐκκλησιῶν σὲ ἕνα σῶμα.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΔΟΜΟΣ