Ψυχαναλυτική ερμηνεία της θρησκείας ~ Μιχάλης Κ. Μακράκης

126

Ψυχαναλυτική ερμηνεία της θρησκείας

Η πρώτη προσέγγιση της θρησκείας στην ιστορία της ψυχανάλυσης: Η θεωρία του Φρόυντ για την ψυχική πηγή της θρησκείας ως οιδιπόδεια αμφιρροπία προς το φόβο και την αγάπη

Στο βιβλίο αυτό o καθηγητής Μιχ. Μακράκης αναπτύσσει το θέμα του σέ δύο κύρια μέρη. Στο πρώτο μέρος παρακολουθεί τη διείσδυση του Freud στο ασυνείδητο, την αναζήτησή του για την ψυχική πηγή (πρωτογενή αιτία) της θρησκείας στο οιδιπόδειο σύμπλεγμα, το «κεντρικό σημείο της ψυχανάλυσης», από το οποίο απορρέει το αίσθημα ενοχής πού χωρίς αυτό δεν μπορεί να νοηθεί θρησκεία. Μαζί με το οιδιπόδειο, επισημαίνει και την αμφίρροπη τάση του (Ambivalenz) προς το φόβο εξαιτίας της ενοχής και προς την αγάπη ως κίνητρο για την ιδέα του Θεού-πατέρα (ενδογενείς παράγοντες του θρησκευτικού φαινομένου). Στο Δεύτερο Μέρος κάνει κριτική ανάλυση της παραπάνω θεωρίας του Freud, με βάση τα τρία κύρια έργα του για τη θρησκεία: Τοτέμ και Ταμπού (1912), Το μέλλον μιας αυταπάτης (1927) και Ο Μωυσής και ο μονοθεϊσμός (1938).

Η ερμηνεία του Freud για τη θρησκεία είναι η πρώτη στην ιστορία της ψυχανάλυσης, της οποίας ιδρυτής υπήρξε ο ίδιος. Αυτός είναι και ο λόγος που την επιλέγει εδώ ο συγγραφέας-καθηγητής, συμμετέχοντας στην 100ή επέτειο από την ίδρυση της όπως δείχνει και η προτίμησή του γι’ αυτή από άλλες που εμφανίστηκαν μετά. Από διάφορες θεωρίες δηλαδή, πιο ολοκληρωμένες και αντικειμενικές, όπως αυτές του A. Adler, του C. Jung και του E. Fromm, των στενών συνεργατών του Freud, που, αν και απομακρύνθηκαν από το δάσκαλο εξαιτίας της έμφασης του στη libido, ακολούθησαν ωστόσο τη μέθοδό του για μία νέα προσέγγιση της θρησκείας, γράφοντας ειδικά έργα για την ψυχαναλυτική τους ερμηνεία.

                                                                  ∗∗∗

Ο συγγραφέας καθηγητής Μιχαήλ Μακράκης, πτ. Θεολ. του Παν/μίου Αθηνών, μετεκπαιδεύτηκε στο Ρωσικό Ινστιτούτο Θεολογίας του Αγ. Σεργίου (Παρίσι) και στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Καλιφορνίας (Μπέρκλεϋ), υποβάλλοντας ειδικές διατριβές για τον Λ. Τολστόι και τον Τζ. Σανταγιάνα, αντίστοιχα. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα υπηρέτησε ως Διευθυντής Εκδόσεων της Αποστολικής Διακονίας της Ε. Ε. Παράλληλα δίδαξε φιλοσοφία στο Διδασκαλείο Μ. Ε. στην ΑΣΚΕΔ και στη ΣΕΛΜΕ. Δρ. Θεολ. του Πανεπιστημίου Αθηνών από το 1979, με διατριβή για τον Τολστόι, έγινε υφηγητής της Φιλοσοφίας της θρησκείας, στο ίδιο Πανεπιστήμιο, με έργο του για τον Ντοστογιέφσκι, για το οποίο πήρε και Α΄ βραβείο λογοτεχνίας. Εκτός από Φιλοσοφία της θρησκείας, δίδαξε επίσης από το 1985 ως επίκουρος καθηγητής, αναπληρωτής καθηγητής και τακτικός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Ψυχολογία της Θρησκείας και Φιλοσοφία στη Λογοτεχνία. Το 1992 έγινε Διευθυντής του Τομέα Θρησκειολογίας. Είναι μέλος της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, της Εταιρείας Χριστιανικών Γραμμάτων και της Εταιρείας Φίλων του Λαού. Έργα: Λευκές χώρες (1974), Η αίσθηση του θανάτου και ο πόθος για λύτρωση στον Τολστόι (1978), Εμμένεια και υπέρβαση στη φιλοσοφία του Kierkegaard (1983), Εισαγωγή στη φιλοσοφία της θρησκείας (1988), Φιλοσοφία της θρησκείας στη λογοτεχνία (1989), Τέχνη και ηθική (1991). Το πρόβλημα της αλήθειας στη φιλοσοφία της θρησκείας (1992), Ψυχολογία της θρησκείας (1993), Ιστορία της φιλοσοφίας της θρησκείας (1994), Ψυχαναλυτική ερμηνεία της θρησκείας (1995) κ.ά.

Άλλα έργα του ιδίου στον Αρμό:

  • Η ψυχολογία του Ασώτου
  • Ο αμαρτωλός Άγιος
  • Το πρόβλημα της αλήθειας στη φιλοσοφία της θρησκείας
  • Φρόυντ και Ντοστογιέφσκι. Από τον φόβο στην αγάπη
  • Ψυχολογία της θρησκείας